Svrljiški sir – tradicionalni proizvod sa budućnošću uprkos padu stočnog fonda

Opština Svrljig, smeštena na jugoistoku Srbije, obuhvata čak 38 sela razasutih po obroncima Svrljiških planina, bogatih pašnjacima i tradicijom stočarstva. Iako se poslednjih godina beleži zabrinjavajući pad stočnog fonda, jedan proizvod i dalje odoleva vremenu i izazovima – svrljiški sir.

Ovaj autohtoni mlečni proizvod, nastao iz potrebe da se mleko sačuva i iskoristi u domaćinstvima, danas je prepoznatljiv gastronomski brend koji povezuje prošlost i budućnost ovog kraja. Pravi se od sirovog, najčešće ovčijeg ili mešanog mleka, na tradicionalan način, bez dodataka i konzervansa. Karakterišu ga specifičan ukus, tekstura i bogat sadržaj mlečne masti, a često se prodaje u drvenim kačicama ili staklenim teglama.

I dok broj goveda, ovaca i koza u Svrljigu opada iz godine u godinu, proizvodnja sira opstaje zahvaljujući upornosti pojedinih domaćinstava i malih mlekara koje čuvaju recepture starih svrljiških porodica.

– Naša porodica pravi sir već tri generacije. Iako je teže nego ranije, ljudi nas prepoznaju po kvalitetu. Imamo kupce u Nišu, Beogradu, pa čak i dijaspori – kaže Milena J., proizvođač iz sela Niševac.

Upravo takvi primeri pokazuju da svrljiški sir može biti ključ za opstanak stočarstva i razvoj sela. Povezivanje lokalnih farmera, podrška u promociji, ambalaži i sertifikaciji, kao i plasman na specijalizovanim sajmovima i turističkim manifestacijama, mogu otvoriti nova tržišta za ovaj jedinstveni proizvod.

U okviru manifestacije Belmužijada, koja se svake godine održava u Svrljigu, sir ima centralno mesto na gastronomskom stolu, a turisti iz cele Srbije sa sobom nose upravo komad svrljiškog sira kao najlepšu uspomenu iz ovog kraja.

Osim turističkog potencijala, sir može postati i važna tačka ekonomskog razvoja. Ukoliko se poveća broj kooperanata, unapredi otkup mleka i osnaže mladi da ostanu na selu, svrljiški sir bi mogao postati proizvod sa geografskom oznakom porekla, što bi dodatno povećalo njegovu vrednost na tržištu.

Uz institucionalnu podršku i podsticajne mere, ovaj tradicionalni proizvod može poslužiti kao model održivog razvoja – spojiti stare zanate i moderne potrebe, tradiciju i inovaciju.

Tekst je deo realizacije projekta proizvodnje medijskih sadržaja u 2024. godini na teritoriji opštine Svrljig – projekat „Razvoj pčelarstva i poljoprivrede“.